*** تاریخچه چاپ و نشر
واژه «چاپ» به معنای «فشردن سطحی بر سطح دیگر» است. همچنین چاپ در تُرکی به معنی «کوبیدن و یا حرکت مداوم همراه با کوبش» است. چاپ در لغت به‌معنای «نقش، اثر، مُهر و نشان» آمده است و در متون مختلف کلمات «طبع، باسمه، و تافت» به‌عنوان هم¬معنی آن به‌کار رفته است. چاپ را در اصطلاح، انتقال مطالب شامل نوشته ها ، تصاویر ، اعداد و علائم بر روی یک حامل فرم و انتقال آن بر روی یک سطح چاپ شونده و تکثیر آن به شمارگان زیاد می گویند. «چاپخانه» نیز در لغت به‌معنای محل چاپ کردن و در متون مختلف کلمات «مطبعه، دارالطباعه، و باسمه‌خانه» در همان معنی به‌کار رفته است. چاپخانه مؤسسه یا کارگاهی است که به انجام کارهای چاپی بر روی کاغذ و سایر اشیاء از طریق انواع چاپ می¬پردازد و به تعبیری دیگر، محلی است که چاپ کتاب، نشریات، و مانند آن در آنجا انجام می‌گیرد. امروزه، چاپ به عنوان یک فرایند انبوه فرهنگی و از سوی دیگر صنعتی محسوب می‌شود.
از مهمترین رخدادهای تاریخ، اختراع حروف چاپی مستقل و دستگاه چاپ برای اولین بار توسط یوهانس گوتنبرگ (۱۴۶۸–۱۳۹۷) آلمانی در سال ۱۴۵۶ میلادی ‌است. با این حال تاریخ چاپ به عقیده برخی مورخان به آغاز خط نویسی برمی¬گردد.
پیشینه صنعت چاپ در ایران برای نخستین بار به صنعت رسمی چاپ سنگی تاسیس شده توسط میرزا صالح شیرازی در «تبریز» بر¬می¬گردد. میرزا صالح که از سوی دولت ایران برای فراگیری هنرهای جدید به اروپا رفته بود در بازگشت یک دستگاه چاپ سنگی با خود به تبریز آورد که آن را در سال ۱۲۲۵ هجری قمری راه انداخت. چاپخانه سنگی در مدت کوتاهی در سایر شهرهای ایران تأسیس شد.

منابع:
حسینی، سیدرضا. شناخت هنر گرافیک. مارلیک با همکاری نشر عفاف، ۱۳۹۱.
نجابتی، مسعود. خط در گرافیک. مدرسه، ۱۳۸۰.

*** انواع چاپ
چاپ انواع مختلفی دارد که متناسب با محتوا و نوع چاپ انتخاب می‌گردد. مهم‌ترین این روش‌های عبارت‌اند از:

چاپ افست: عمدتاً برای انتشارات، تبلیغات و ... در تیراژهای بالا.
چاپ فلکسو: عمدتاً برای بسته بندی.
چاپ هلیوگراور: عمدتاً برای بسته بندی.
چاپ سیلک اسکرین: عمدتاً برای تبلیغات چاپهای تفکیکی.
چاپ لتر پرس: یکی از روش‌های چاپ برجسته محسوب می¬شود که از قدیمی‌ترین روش‌های چاپی است.
چاپ دیجیتال: برای همه مصارف، تبلیغاتی و اداری در تیراژ پایین.

*** انواع قطع کتاب
قطع کتاب همان اندازه طول و عرض کتاب است. به عبارت دیگر، قطع کتاب به‌طورکلی اندازه درازا در مقابل پهنای (عرض) هر برگ سنجیده می‌شود، یا برخی از اوقات اندازه درازا در مقابل پهنای (عرض) جلد یک کتاب است. تعدادی از اصطلاحات به‌طور معمول برای اندازه کلی (عمومی) کتاب‌ها توسط مراکز چاپ (صنعت) و کتابخانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. دلیل به‌وجود آمدن قطع‌های مختلف برای کتاب، استفاده آسان‌تر یا متناسب با نوع کاربرد هر کتاب بوده‌است؛ برای مثال، کتابی که به‌راحتی بتواند همراه افراد باشد و فضای زیادی اشغال نکند بهتر است مثلاً در قطع جیبی صحافی شود. استفاده از اندازه‌های مختلف در بهبود کار مؤثر است.

آلدوس مانوتیوس، از اهالی ونیز، نخستین کسی بود که به نقش و اهمیت قطع کتاب در میزان استفاده از آن پی برد. اندازه ابداعیِ او برای کتاب، هم حمل‌ونقل آن را آسان می‌ساخت و هم هزینه‌های چاپ را کاهش می‌داد. قطع مورد استفاده او «قطع وزیری» بود که جانشین «قطع سلطانی» شد.
امروزه قطع کتاب نشان‌دهنده تعداد دفعات تا شدن کاغذ در چاپخانه نیز هست که منجر به تشکیل ورق‌های کتاب می‌شود. به‌طور مثال، کاغذ دوورقی با چهار صفحه در قطع رحلی، چهارورقی با هشت صفحه در قطع وزیری، و هشت‌ورقی با شانزده صفحه در قطع رقعی برابر است.

اکنون رایج‌ترین قطع برای کتاب عمدتا «قطع وزیری» است. «قطع رقعی» و «قطع جیبی» از دیگر قطع‌های رایج محسوب می‌شوند. معمولاً در چاپ کتاب‌های هنری و نفیس از «قطع رحلی» و برای کتاب‌های کودکان از «قطع خشتی» استفاده می‌شود. باید توجه داشت ابعاد ذکرشده برای هر قطع، تقریبی است، و در برخی موارد و نسبت به رایط مختلف اندازه‌های متفاوتی ارائه شده‌است.
قطع های استاندارد کتاب و نیز قطع کتاب های فارسی و زبان های خارجی در ایران به اقسام زیر تقسیم می شود:

 

نام قطع کتاب

ابعاد به سانتیمتر

ابعاد حدودی استاندارد

رحلی بزرگ

23x33

B4

رحلی

21x28

A4

وزیری

16.5x23

B5

رقعی

14x21

A5

ربعی

12x16.5

B6

خشتی بزرگ

22x22

---

خشتی کوچک

19x19

---

پالتویی بزرگ

11.5x22

---

پالتویی کوچک

10x19

---

جیبی

8x16

---

 

سایر قطع‌های کتاب:
• قطع بازوبندی: ۲×۳ سانتیمتر، بیشتر برای کتاب‌های دعا یا سوره‌ها و آیات قرآنی که در ابعاد بسیار کوچک تهیه می‌شد و با نخ یا چرم به بازو می‌بستند؛
• قطع بغدادی: اندازه دقیق این قطع مشخص نیست،
• قطع بغلی: این قطع که معادل قطع جیبی بزرگ در عصر حاضر، دارای طول و عرض تقریبی ۷×۵ سانتی‌متر بوده‌است؛
• قطع بیاض یا بیاضی: از جانب طول آن باز و بسته می‌شده و شیرازه‌بندی آن از طرف عرضِ اوراق بوده که درمیان نسخه‌نویسان و کتاب‌سازان به بیاض شهرت داشته‌است. قطع بیاضی منسوب است و مخصوص به بیاض‌ها که بیشتر کتب ادعیه، زیارات و مجموعه‌های ادبی (که به خواستِ اشخاص فراهم می‌آمده) به هیأت مذکور صحافی و جلد می‌شده‌است؛
• قطع جانمازی: با ابعاد ۷×۱۲ سانتیمتر که معمولاً برای قرآن و کتاب‌های دعا به‌کار می‌رفته‌است؛
• قطع جیبی: این قطع که در گذشته به قطع «بغلی» شهرت داشته‌است دارای طول و عرض تقریبیِ ۷×۵ سانتی‌متر است؛
• قطع حمایلی: قطعی بوده‌است به طول و عرض ۱۲×۶ سانتیمتر. وجه تسمیه این قطع به «حمایلی» این است که نسخه‌هایی را که در قطع مزبور بوده‌است به‌صورت حمایل روی لباس زیرین می‌آویخته‌اند؛
• قطع خشتی: از کهن‌ترین قطع‌های نسخه‌های خطی است به طول و عرض همسان و برابر، به‌شکل مربع، که طول و عرض آن مساوی است و در سده‌های نخستِ تمدن اسلامی بسیار رایج بوده‌است. هم‌اکنون اغلب برای کتاب‌های کودکان استفاده می‌شود؛
• قطع رحلی: در ابعادِ بیش از ۲۵×۳۵ سانتیمتر که به انواع کوچک، متوسط، و بزرگ تقسیم می‌شود. این قطع را به این جهت «رحلی» می‌گویند که هنگام خواندن کتابِ دارای قطع رحلی، آن را بر روی چهارپایه چوبی ـ یعنی رحل ـ قرار می‌داده‌اند. قطع مزبور دارای اندازه‌های تقریبیِ زیر است:
o رحلی کوچک: طول ۴۲، عرض ۲۷ سانتیمتر،
o رحلی متوسط: طول ۵۰، عرض ۳۰ سانتی‌پمتر،
o رحلی بزرگ: طول ۶۰، عرض ۳۰ سانتی‌پمتر. عموماً نسخه‌های کتاب‌هایی چون قرآن مجید، مثنوی مولوی، شاهنامه فردوسی که در مجالس و محافل قرائت و خوانده می‌شده، در این قطع بوده‌است.
• قطع رقعی: در اندازه ۱۴×۲۲ سانتیمتر و مطابق نظر دیگر اندازه قطعی است به طول و عرض تقریبیِ ۱۹×۱۰ سانتی‌متر؛
• قطع سلطانی یا تیموری: با ابعاد ۳۰×۴۰ سانتیمتر. بیشتر نسخه‌های نفیس در دوره تیموریان (۷۷۱-۹۱۱ق.) استنساخ می‌شد در این قطع می‌ساختند. نمونه مشهور آن شاهنامه بایسنقری موجود در کاخ گلستان تهران است که ابعاد تقریبیِ آن همین اندازه است. این قطع در اواخر عصر مغولان و اوایل عهد تیموریان، برای کتاب‌های خطی در ایران رواج یافت که به این جهت آن را قطع تیموری نیز می‌گویند. طول و عرض تقریبیِ آن ۴۰×۳۰ سانتیمتر است؛
• طومار: اتصال اوراق کتاب به‌گونه‌ای که به‌شکل لوله درآید. معمولاً در تهیه طومارها از کاغذهایی با عرضِ کم استفاده می‌شد؛ هرچند که طول آنها بسیار متغیر بوده‌است. برای نگهداری طومار، اغلب محفظه‌ای به همان شکل می‌ساختند؛
• قطع نیم‌ربعی: با ابعاد ۱۰×۱۸ یا ۹×۱۷ سانتیمتر؛
• قطع نیم‌ورقی: ۲۲×۳۴ سانتیمتر که در ابعاد دیگری هم وجود دارد؛
ا قطع وزیری: در گذشته دارای سه اندازه کوچک (به طول و عرض تقریبیِ ۲۱×۱۵ سانتیمتر)، متوسط (۲۴×۱۶) و بزرگ (۳۰×۲۰) بوده‌است.

*** مراحل چاپ کتاب
بطور خلاصه مراحل چاپ کتاب به شرح زیر است. روند سرعت کار در هریک از مراحل زیر بستگی به شرایط مختلفی دارد.

1. دریافت فایل کتاب از مولف/مترجم
2. صفحه آرائی کلی
3. بررسی و داوری توسط هیات کارشناسان و اساتید دانشگاهی و اعلام نتیجه
4. عقد قرارداد
5. صفحه آرائی حرفه ای
6. طراحی روی جلد
7. اخذ شابک
8. اخذ فیپا
9. اخذ مجوز
10. تائید فایل نهایی کتاب توسط مولف/مترجم
11.  نظارت بر امور فنی و چاپ و آماده سازی برای چاپ
12.  لیتوگرافی
13.  چاپ
14.  صحافی
15.  ارسال چند جلد برای مجوز اعلام وصول
16.  تحویل کتاب

 

محصولات

نرم افزار

کتاب

فلش کارت

پک طلایی

سفارش گروهی و کلاسی

سفارش سایر منابع

سایر زبان ها

نشریات زبان های خارجی

 
 

انتشارات

صنعت چاپ

پذیرش اثر برای چاپ و نشر

سفارش چاپ دیجیتال

همکاری با کنفرانس ها و همایش ها

خدمات حرفه ای چاپ 

هیئت مولفین آکادمیک

تیم تالیف و ترجمه

zabanac - This is a contributing Drupal Theme
Design by WeebPal.